Orthodoxia maynt in hellen "wardh mayn" (ex ορθός= "wardh" ed δοξα = "mayn", betschi "klewos"). Id orthodoxia est id conformitat unios mayn binisbat un biadet recogniht norme, witerom id abveicen binosbat tod norme (heterodoxia). In tod maynen, id concernt vasya mayntrends in vasya ilms. Vasya politic ideologias gnahn unte id XIXt secule hant haben ir ideologia ed ir heresies : it est trotskisme un abveicen binisbat Sovietsk communisme. Bet id currentst maynen tos notion, heriten ex Platonisme, gwehmt ex ids migration do Christianisme yant tei buit dwight ab id politic magh panges idso doctrine. Id lexis "orthodoxia", eni idpet christianisme, kyeust id religieus doctrine iom Christian Oriental Kyrks gnaht ex id 1054 schisme.

Ye id origin ios Christian doctrinal orthodoxia : ia concils[]
Cesar Constantinus (272-337), se conversur do christianisme, deht un end ibs persecutions ed decidt samghate ed perodhsedde id prest concil (Nikaya, 325), kay restablie id religieus pace ed preserve id civil pace construgend-ye id unitat ios Kyrk. Tod concil defineiht, contra arianisme, id credo (profession os fido dar kalen "symbol os Nikaya"), id consubstancialitat ios Pater ed ios Sunu, aiwo gohnt ed ne creet. Bihn official Religion ios Roman Imperium sub Theodosius (347-395), christianisme hat elaboret sien doctrine in id druna om successive ecumenic concils, quanta samghaten ye id initiative ios politic magh kay dwinghes oinasce : Constantinople II (381) completet id Nikaya Credo ed confirmet Romes primatia in id Kyrk, Ephesos (431) aunstehmt nestorianisme, Khalkedon (451) monophysisme. Ta dehtorconcils buir completet ab ta os Constantinople II (553) ed III (680-681) tem quem os Nikaya II (787). Ter hat id Kyrk definihn dogmes stabilisend id men face id conceptualo flau quod eet surce om conflicts. Id Christian dogmatic formulation se hat elaboren in id dependence iom categorias ios platoniste ed neoplatoniste philosophia (essence, substance, hypostase au person). Εκδοσις ακριβής της ορθοδόξου πίστεως ab Iohannes iom Dimaschki (675-749) est un classic presentation tos doctrinal menghia. Facems un savant theologic elaboration quos ghaben naudht un philosophic initiation. Quantum abvic dind ud tod fidsdastur ios instituet Kyrk buit tuntos aunstohmt ka heterodox, heretic (αιρησις, "cheus", "option"). Id heresie est un partial druve, un cheus tyict in id dialectic ed paradoxal texture iom Christian dogmen. Estghi, in religieus material, sem orthodoxia tik eni id context uns religion instituen ed organisen do Kyrk samt magisterium, yani un autoritat palek ios normative doctrinal canon. Quantum abveict tetos gwehmt ender heresie au heterodoxia.
Ia orthodoxa kyrks ne sont organisen ye un centralisen weidos kam id Catholic Kyrk. Is Archiepiskep os Constantinople (her, levi, Βαρθολομαῖος) est tik ayn un primus inter pares. Is visitet ter Kronschtadt (prokwem Saint Petersburg, Russia) con Kирилл, patriarch ios rusk orthodoxios kyrk, quod hat id mierst numer orthodoxen fidern.
Orthodoxia : oino iom tri magnen christianen confessions[]
Orthodoxia jamiyet wiswa orthodox patriarchats iom oriental christianismen. Idghi progressive rupture inter catholicisme ed orthodoxia hat assimilen id orthodoxo Kyrk uni certain Christian Orient, ei hellen-rhomay mund, bet catholics ed orthodoxi hant skipt, unte meis quem uno millennium, tik oin Kyrk samt different ed multiple liturgic traditions ed hant gwupen maung jects in commun. Orthodoxo theologia est dominet ab iens megil rjienbwutsens quoy sont Athanasius os Alexandria (298-373) ed ies tri megil kappadok doctors (ex Kappadokia, gaivia nun lyehgend in Tyrkia) : Basilius os Caesarea (329-379), Gregor os Nyssa (331-394) ed Gregor os Nazianzos (329-390). Id schisme est anadeht biadet ei unilateral addition ab i Occidentals ios Filioque ei Credo os Nikaya-Constantinople ed bilhassa idsi Medieval tolki ka procession ios Iser Ansu ab iom Pater ed iom Sunu (in latin ex patre filioque), "kam ex oin principe".
Id "Temple ios Christ-Salvor" (rusk :Храм Христа́ Спаси́теля) in Moskva est tienxia hogst orthodoxo kyrk, samt 103 meters. Ids tienjien construction buit akapt in 1883, bet Stalin destrugihsit id in 1931. Ex 1995 do 2000 buit id reconstructo kemti sien orkwehkia.
Id procession iom trinitar hypostasen ed id question ios filioque[]
Id Euanghelio sekwent Iohannes tolct de id Ansu ὃ πέμψει ὁ πατὴρ ἐν τῷ ὀνόματί ios Sunu. Id symbol ios prest concil os Constantinople (381) sigwrt : Πιστεύομεν (...) εἰς τὸ πνεῦμα τὸ ἅγιον, τὸ Κύριον, τὸ ζωοποιόν, τὸ ἐκ τοῦ πατρὸς ἐκπορευόμενον. Circum id end ios IVt secule, id latin theologia inkapt affirme od id Ansu proceddt ex iom Pater ed ex iom Sunu (vide De Trinitate ab Saint Augustinus). Ab id VIIIim secule, sub Charlemagnes regne, id latin liturgia biht : ex Patre Filiόque procédit, formule definitive-ye introducen do id occidental Credo ye id XIt secule. Api, id favorite formule iom hellen Paters limitet-se ibs biblic werds : id Ansu proceddt ex iom Pater, mutlak originaro principe (it eet kalt id ontologic principe vasyen jects in id mediomar boengi ye id Hellenistic period, tant bim Yudis, Stocistims quem Christians). Id non-coincidence iom latin ed hellen theologias hieb est analyset ye id prest ker ab Maximus iom Confessor (580-662). Isswo se begrancit uni procession ios Ansu "med id logos". Iohannes is Dimaschki isschi hieb refusen id filioque : Ένα είναι το Πνεύμα, το Άγιο Πνεύμα, που προέρχεται από τον Πατέρα, όχι ως υιός αλλά εκπορευόμενο.. Med alya werds, pre id schisme, poiss bihe sigwrn in Occident tem od id Iser Ansu process wahid-ye ex iom Pater, yani aun filioque, quem id contrar. Complexe politic sababs hant-se addiht ei doctrinali alibi kay tyices id rupture inter Christian Orient ed Occident. Smad mehme, kay kyunggiawe id pando tos kwecto futil faydh, od pro idmen orthodox Orient, is Pater est id surce ed is est is saul qui est id, menxu id hypostaste ios Sunu biht abad-ye gohnt ab Iom ed od id Iser Ansu proceddt ex Iom per iom Sunu. Id schema iom divin processions est linear, samt id risk os rintroduce un hierarchic sibia inter id ontologic surce ed quo proceddt ex id. Id de latin tradition insist id unitat ios substance : ia hypostases au divin persons sont consubstancial; ex id sibia ios Pater ei Sunu, proceddt id Ansu sekwent un triangular schema ed ids hypostases sont pur-ye relational realitats. Kwehkent it ka tri hakan different weidsa yeji-ya id wahid divin substance refert-se sibswo sekwent un logique ios relation quod trendt expremes quo maynt : "Div est liubh", paradigm os cada genuin relation quod impliet id recognition im anghens in un strict egalitat. Id sibia im menscen ei Sunu, ei sul ios Christian religion, beuwt eti i dyindars do adoptive purts, inviten ad entre id divin gwit quod est idpet furkan. Tod transfiguration ios menscbuhsa mediatisen ab id divitat se expremt suggestive-ye med id lexis δόξα quodschi maynt "klewos" (dayi os luce, spleindos). Est klewosdehsa, entren do id divin luce, med id prehgen quod est reiken do interioritat, aunconditionia.